Tham quan làng nghề và các workshop thủ công — không chỉ ngắm, mà được nhúng tay vào làm.
Ở Mế, truyền thống không nằm trong tủ kính: khách được ngồi cùng nghệ nhân giã xôi ngũ sắc, thử nhuộm một khăn vải chàm, tết một chiếc vòng mây nhỏ mang về. Trẻ con mê nhất — người lớn hoá ra cũng thế.
Workshop tổ chức theo nhóm, đặt trước một hôm để Mế mời đúng nghệ nhân và soạn đủ nguyên liệu.
Mế đang cùng nghệ nhân bản địa phục dựng bốn nghề cũ của cha ông — mỗi nghề sẽ là một gian trải nghiệm trong không gian di sản.
Với người Nùng An, thùng chàm không phải đồ vật — mà là một sinh linh. Bà con nói về chàm như nói về người: chàm "sống" hay "chết", "khoẻ" hay "yếu"; những ngày đông giá, thùng chàm còn được "mặc váy", quấn chăn ủ ấm để con men không lịm đi.
Mỗi nhà đều dành một vạt đất trồng chàm. Hè thu hanh nắng là mùa nhuộm: lá chàm ngâm nước suối, khuấy đến khi nước xanh sóng sánh, chờ tinh bột lắng xuống rồi hoà với vôi bột, tro bếp và rượu — liều lượng là bí quyết mẹ truyền con gái, quyết định màu vải đậm nhạt và độ bền cả chục năm của tấm áo.
Cây chàm còn kháng khuẩn tự nhiên — tấm áo chàm vừa là y phục, vừa là lớp che chở của rừng dành cho người. Đến workshop của Mế, bạn sẽ tự tay "nhúng chàm" một chiếc khăn — và hiểu vì sao đồng bào không bao giờ gọi việc ấy là "nhuộm" đơn thuần.
Ở làng Dìa Trên của người Nùng An, một tờ giấy bản ra đời sau đúng một vòng kỳ công: vỏ cây mạy sla bóc vào độ tháng 2–3, ngâm nước vôi nửa ngày, luộc ba giờ, ngâm nước sạch hai ngày, giã nhuyễn thành thứ dịch vàng nhạt — rồi đến "seo giấy", công đoạn khó nhất, khi đôi tay người thợ lắc khuôn sao cho bột giấy tráng thành tờ mỏng đều tăm tắp. Giấy dán phơi trên vách nhà, hong khô bằng nắng gió.
Cách đó không xa, làng hương Phia Thắp trăm tuổi cũng làm hương sạch từ đầu đến cuối bằng cây cỏ: que vầu chẻ nhỏ, bột trấu, mùn cưa, và lá bầu hắt — thứ lá rừng đá vôi giã ra thành keo kết dính tự nhiên, không một giọt hoá chất. Chiều xuống, những bó chân hương nhuộm đỏ xoè tròn phơi giữa sân như trăm đoá hoa.
Đây chính là hai trong bốn nghề mà Mế đang cùng nghệ nhân phục dựng — để thứ giấy từng chép sử, nén hương từng thơm mùi Tết không chỉ còn trong ký ức. Muốn tận mắt xem làng nghề gốc, Mế sẽ chỉ đường trong cung tour làng nghề.
Với các đoàn trường học, Mế soạn kịch bản trải nghiệm theo khối lớp: buổi sáng viếng Khu di tích Kim Đồng và học lịch sử tại chỗ, buổi chiều làm workshop thủ công, tối quây quần bên lửa trại. Các em về nhà với đôi bàn tay lấm màu chàm — và một câu chuyện để kể.
Chi tiết tổ chức đoàn xem tại Đoàn & sự kiện.
Đặt workshop trước một hôm — nghệ nhân trong bản sẽ chờ bạn bên khung vải, cối xôi.
